Lezing: Geologische ontwikkelings- en bewoningsgeschiedenis van de Veluwe

Op vrijdag 16 januari komt Tjirk van der Ziel spreken over de geologische ontwikkelingsgeschiedenis en de bewoningsgeschiedenis van de Veluwe, aan de hand van zijn boek Atlas van de Veluwe, die inmiddels de tweede druk beleeft en tot stand is gekomen in samenwerking met historische verenigingen verspreid over de Veluwe.

Wie dwaalt over de Veluwe kan de indruk krijgen dat de tijd geen vat heeft op dit natuurgebied, de grootse van Nederland. Vergeleken met andere gebieden verlopen veranderingen hier traag: het heuvelachtige landschap met bos, hei en zand lijkt de eeuwen te overstijgen. Maar een blik op andere tijdschalen leert dat de Veluwe haar ontstaan juist te danken heeft aan geologische processen met een ongekende dynamiek.

Dat begon met de vorming van de stuwwallen, nadat een enorme gletsjer uit het verre noorden hier al ploegend in een zachte bodem tot stilstand kwam. Aan de zijkanten rees die bodem op: opbollend zand met klei dat flink in elkaar werd geplooid – een ratjetoe aan kromme aardlagen. Deze complexe ondergrond stuurde de keuze van de eerste bewoners om zich ergens te vestigen. Dat gold ook toen onze voorouders de kundigheid ontwikkelden om op uitgekiende plekken grondwater af te tappen. Dankzij de waterkracht konden ze met het heldere water de mooiste vellen papier van Europa scheppen.

Op deze flanken was het goed wonen. In de lagergelegen gebieden, waar grondwater als kwel naar boven borrelde, bleek de grond zeer geschikt voor landbouw. Op de hogere stuwwallen werden bossen geplant. Zo ontstond langzaam maar zeker het beeld van de Veluwe zoals we dat nog steeds kennen en koesteren.